سطح اهمیت در حسابرسی چیست و چه نقشی در نوع اظهار نظر حسابرس دارد؟
برای ثبت نام در دوره تهیه صورت های مالی اساسی و استاندارد های پر کاربرد از لینک زیر اقدام نمایید:
مقدمه
در حسابرسی صورتهای مالی، همه اشتباهات و تحریفها به یک اندازه مهم نیستند.
برخی خطاها آنقدر کوچکاند که اثری بر تصمیم استفادهکنندگان ندارند، اما برخی دیگر میتوانند تصویر صورتهای مالی را بهطور جدی مخدوش کنند. همینجا است که مفهوم سطح اهمیت یا Materiality وارد میشود.
سطح اهمیت یکی از بنیادیترین مفاهیم در حسابداری و حسابرسی است؛ مفهومی که به حسابرس کمک میکند تشخیص دهد کدام تحریفها در صورتهای مالی قابل اغماضاند و کدام موارد میتوانند نوع اظهار نظر را تغییر دهند.
در این مقاله، ابتدا مفهوم اهمیت را توضیح میدهیم، سپس به روش محاسبه آن بر اساس نشریه ۱۵۰ سازمان حسابرسی میپردازیم و در ادامه ارتباط آن را با انواع اظهار نظر حسابرس بررسی میکنیم.
صورتهای مالی اساسی و هدف گزارشگری مالی قبل از ورود به بحث اهمیت، لازم است یک قدم عقبتر برویم.
صورتهای مالی اساسی، ابزار اصلی گزارشگری مالی هستند و اطلاعات مالی واحد تجاری را به استفادهکنندگان منتقل میکنند.
با توجه به قالبهای جدید گزارشگری مالی، صورتهای مالی اساسی شامل موارد زیر هستند:
صورت وضعیت مالی صورت سود و زیان صورت سود و زیان جامع صورت تغییرات در حقوق مالکانه صورت جریانهای نقدی یادداشتهای توضیحی هدف اصلی گزارشگری مالی، ارائه اطلاعاتی مفید برای تصمیمگیری اقتصادی استفادهکنندگان است.
این اطلاعات باید هم از نظر کمی بهدرستی اندازهگیری شده باشند و هم از نظر کیفی بهدرستی ارائه شوند تا بتوانند مبنای مناسبی برای تصمیمگیری باشند.
از همینجا اهمیت موضوع حسابرسی روشن میشود؛ زیرا اگر صورتهای مالی دارای تحریفهای بااهمیت باشند، تصمیمگیری استفادهکنندگان میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد.
سطح اهمیت در حسابرسی یعنی چه؟ سطح اهمیت به این معناست که یک تحریف، اشتباه یا حذف، آیا میتواند تصمیم اقتصادی استفادهکنندگان صورتهای مالی را تغییر دهد یا خیر.
اگر پاسخ مثبت باشد، آن تحریف بااهمیت است.
اگر پاسخ منفی باشد، موضوع معمولاً غیر بااهمیت تلقی میشود.
نکته مهم این است که اهمیت فقط به مبلغ وابسته نیست.
گاهی یک عدد کوچک، بهدلیل ماهیتش، بسیار مهم است. برای مثال:
افشای ناقص یک رویداد مهم عدم رعایت استانداردهای حسابداری اشتباه در ارائه اطلاعات مربوط به اشخاص وابسته اینگونه موارد ممکن است از نظر کیفی بااهمیت باشند، حتی اگر از نظر کمی رقم بزرگی نداشته باشند.
اهمیت کمی و اهمیت کیفی
- اهمیت کمی در این حالت، مبلغ تحریف معیار اصلی است.
اگر رقم تحریف از حد معینی فراتر رود، بااهمیت تلقی میشود.
- اهمیت کیفی در این حالت، ماهیت موضوع مهم است، نه فقط مبلغ آن.
برای مثال ممکن است یک تحریف کوچک، بهدلیل تأثیر بر رعایت قوانین یا افشای الزامات خاص، اهمیت زیادی داشته باشد.
روش محاسبه سطح اهمیت بر اساس نشریه ۱۵۰ سازمان حسابرسی در نشریه ۱۵۰ سازمان حسابرسی، چارچوبی برای تعیین سطح اهمیت ارائه شده است.
حسابرس برای تعیین این سطح، معمولاً از مبنای مناسب و قضاوت حرفهای استفاده میکند.
گامهای کلی تعیین سطح اهمیت انتخاب مبنای مناسب
سود قبل از مالیات درآمد جمع داراییها حقوق صاحبان سهام اعمال درصد مناسب
درصد انتخابی به شرایط واحد تجاری، صنعت، ریسکها و ثبات اقلام مالی بستگی دارد. تعیین سطح اهمیت کلی
این رقم مبنای برنامهریزی حسابرسی قرار میگیرد. تعیین سطح اهمیت عملکردی
این سطح معمولاً کمتر از اهمیت کلی است و برای کاهش ریسک عدم کشف تحریفهای بااهمیت استفاده میشود. مثال کاربردی: بررسی صورتهای مالی شرکت نساجی بروجرد در سال ۱۴۰۳ در ارائه شما، از صورتهای مالی سال ۱۴۰۳ شرکت نساجی بروجرد که از سامانه کدال دریافت شده، برای محاسبه سطح اهمیت استفاده شده است.
این مثال، ارزش آموزشی بالایی دارد؛ زیرا نشان میدهد سطح اهمیت فقط یک بحث تئوریک نیست، بلکه در عمل و بر اساس اطلاعات واقعی شرکتها تعیین میشود.
استفاده از صورتهای مالی واقعی باعث میشود مخاطب بهتر درک کند که:
چگونه مبنای مناسب انتخاب میشود چگونه رقم اهمیت محاسبه میگردد و چگونه این عدد در ادامه حسابرسی اثر میگذارد رابطه سطح اهمیت با اظهار نظر حسابرس پس از انجام حسابرسی، حسابرس باید ارزیابی کند که آیا صورتهای مالی از جنبههای بااهمیت، بهدرستی تهیه شدهاند یا خیر.
در این مرحله، دو پرسش مهم مطرح میشود:
آیا تحریف موجود بااهمیت است؟ آیا این تحریف فراگیر هم هست یا نه؟ پاسخ به این دو سؤال، نوع اظهار نظر حسابرس را تعیین میکند.
انواع اظهار نظر حسابرس
- اظهار نظر مقبول وقتی حسابرس به این نتیجه برسد که صورتهای مالی از تمام جنبههای بااهمیت، طبق استانداردهای حسابداری تهیه شدهاند، اظهار نظر مقبول صادر میکند.
در این حالت:
تحریف بااهمیت وجود ندارد یا اگر وجود داشته، آنقدر محدود بوده که بر صورتهای مالی اثر جدی نگذاشته است 2) اظهار نظر مشروط اگر حسابرس تشخیص دهد که یک یا چند موضوع خاص وجود دارد که:
بااهمیت است اما فراگیر نیست در این حالت اظهار نظر مشروط ارائه میشود.
این نوع نظر معمولاً زمانی صادر میشود که:
بخشی از صورتهای مالی دارای اشکال است اما کل صورتهای مالی را مخدوش نکرده است 3) عدم اظهارنظر اگر حسابرس نتواند شواهد کافی و مناسب بهدست آورد و این محدودیت:
بااهمیت و فراگیر باشد، حسابرس عدم اظهارنظر صادر میکند.
در این حالت، مشکل اصلی این است که حسابرس نتوانسته مبنای کافی برای اظهار نظر پیدا کند.
- اظهار نظر مردود اگر تحریفهای شناساییشده:
بااهمیت و فراگیر باشند، حسابرس اظهار نظر مردود ارائه میکند.
یعنی صورتهای مالی بهگونهای تحریف شدهاند که از نظر حسابرس، دیگر قابل اتکا نیستند.
بااهمیت و فراگیر یعنی چه؟ این دو واژه در حسابرسی بسیار مهماند و باید از هم تفکیک شوند.
بااهمیت یعنی موضوع میتواند بر تصمیم استفادهکننده اثر بگذارد.
فراگیر یعنی اثر موضوع فقط به یک بخش خاص محدود نیست و دامنه آن گسترده است.
بنابراین:
ممکن است یک موضوع بااهمیت باشد ولی فراگیر نباشد اما اگر هم بااهمیت و هم فراگیر باشد، اثر آن بر گزارش حسابرس بسیار جدیتر خواهد بود جمعبندی سطح اهمیت، یکی از مهمترین مبانی حسابرسی است که هم در برنامهریزی حسابرسی و هم در تعیین نوع اظهار نظر حسابرس نقش تعیینکننده دارد.
حسابرس با استفاده از نشریه ۱۵۰ سازمان حسابرسی و با اتکا به قضاوت حرفهای، سطح اهمیت را تعیین میکند و سپس بر اساس بااهمیت یا فراگیر بودن تحریفها، نوع نظر خود را مشخص میسازد.
به طور خلاصه:
تحریف غیر بااهمیت → اظهار نظر مقبول تحریف بااهمیت اما غیر فراگیر → اظهار نظر مشروط تحریف بااهمیت و فراگیر → اظهار نظر مردود محدودیت بااهمیت و فراگیر در جمعآوری شواهد → عدم اظهارنظر نتیجهگیری اگر بخواهیم حسابرسی را بهصورت کاربردی و حرفهای درک کنیم، باید مفهوم سطح اهمیت را بهخوبی بشناسیم.
این مفهوم به ما میگوید کدام خطاها ارزش پیگیری دارند و کدام موارد در تصمیمگیری استفادهکنندگان اثر معناداری ندارند.
